This is what Silvia Gabriel, Karin Weibel & Gabor Gervai write about the workcamp in Plemetina. You can read this texts in

1. English  2. Roma  3. Shqip  4. Srpski


Cooking together in Kosovo 2013

A wide open landscape scattered with brick houses, grazing animals and dusty roads. Kosovo B, the power plant, with its red-white striped, smoking chimney can be seen and sometimes smelled in every corner of the place. There we are in Plemetina, Kosovo. Our guesthouse has three rooms and disposes of a kitchen and a bathroom. And a note in the kitchen, “sink doesn’t work”, which gives us an idea about the obstacles we could be confronted with during the ten days we are going to spend here. And indeed, there are quite some obstacles, that seem to be somewhat insurmountable on first sight: With no running water in the kitchen, how are we going to cook or rinse the dishes? Taking a glance into the bathroom is not less distressing. The additional piece of information about water that sometimes runs and sometimes doesn’t, following patterns we don’t yet understand, does not really contribute to our inner peace… If only we would have known by then that all these concerns would be blown away quickly to give space to plenty of overwhelmingly positive experiences shared with all the big-hearted and generous people in Plemetina…

Our main task, collecting recipes of the local Roma population, led us to different families, who were kind enough to open their doors for us. By cooking with the families, we discovered several techniques that were new to us. The women would chop vegetables “in the air”, meaning without chopping boards, but holding them in one hand and cutting perfect cubes in an amazing speed with the other. Only a few families were in possession of an electric oven, but even if they had one, they seemed to prefer using a wood-fired oven with a stove, which was usually installed outside of the house in the court or garden. Some fired ovens with coal as well as Kosovo is packed with coal, a fact which we constantly were reminded of by the power plants Kosovo A and B placed around Plemetina. We also noted that the families were using the floor in their houses in a different way than we, as Western Europeans, were used to. For eating, people traditionally sit on the floor around a low table called “sinja” or ‘’sofra’’. Parts of the cooking process (such as chopping vegetables) are also often done while sitting on the floor. According to this custom, we would knead dough or peel peppers in a big bowl while sitting on the carpet, which covers almost all the area inside the house and makes the floor very comfortable. Thanks to the amazing patience of the women who introduced us to their way of cooking, we had the great possibility to enhance our cooking techniques and, of course, we gathered many wonderful recipes. The hospitality was so great that we usually would be treated to double the portions of what we could actually eat. Right after eating, no time was wasted and cleaning was tackled – a task which the women completed so quickly that you would miss it if you got distracted just for a moment. This kind of efficiency gave us all more time for sitting and drinking coffee together afterwards. We also encountered special ingredients we did not know before, such as very tasty liquid yogurt that you probably cannot find in Western Europe. It also struck us, how many different kinds of peppers you can find in Kosovo: sweet ones, hot ones, round ones, long ones, green ones, red ones…In short, just peppers of every shape, colour and taste.

We had the chance not only to visit families thanks to the our coordinators’ arrangements, but also were pleasantly surprised by spontaneous waves of hospitality from people who had never seen us before nor had any connection to us whatsoever. On our way home, we often found ourselves being invited into the home of a welcoming family, willing to share a coffee or even their “Pita” with us. Struggling with the language barrier was rather fun than an extra effort. Even though we were foreigners and strangers to them, there was no disturbing distance, no uncomfortable situations during those few hours spent together in their kitchens. This entire informal, relaxed atmosphere allowed us to have a close view into the everyday life of the families, and even if we could just taste a small part of it, we felt that we had a glance at the true core of Plemetina spirit, spiced with stories of the people we met here. And though our main task was to collect traditional Roma recipes, representing Roma culture, we found that most of the dishes we cooked are quite common all over Albanian and Serbian households as well. Cooking is a way of intercultural communication in its truest sense, something that connects people from all around the world through their different, but yet so often similar cultures, as it turned out to be in Plemetina. The kitchen is a place of coexisting, cooperating, sharing and getting together… a place of communication through words, food and smiles.

We hope that the recipes will contribute to peaceful and inspiring lunches and dinners just like the ones we were happy to enjoy in Plemetina!


Kupatno kerajbe ani Kosova 2013

Puterdo pejzazi o khera katro cigles, o stokes andro livaza, o droma phuvjale. Koso B, termoelektrana e lole-parne thuvesa, o thuv savo shaj te dishol, thaj te knaden an svako than. Katkar sjam ani Plemetina, ani Kosova. Amaro panisoni si les trin sobes, a si amen thaj kuhinja thaj kupatilos. Napomena, ani kuhinja, o slivnikos na kerla, kaka dela amen sebepi kaj shaj ovel amen bare probljemja ano kakala des zis kaj ka ovas katkar. Hem chaces, si dosta probljemja save ka keran te ostesizas amen bilaches; nane pani ani kuhinja, sar ka thovas o suda, thaj sar ka keravas? Ano prvopogledi ano kupatilos valazal te kerel pes dosta buci. Si amen thaj podatkos kaj katkar hajdrom achola o pani, haj drom, sa kaka si probljemja save ana amenge na rahaci an mande … Kana bi tad djanasas kaj kakala probljemja ka nakhen sigo e lachemanushencar thaj lenge iskustvosa, e manushenca save si len puterde ile ani Plemetina…

Amari glavno buci si te araklhas receptja katri Romani polulacijes, kaka ingalas amen dji ko familijes, save sine ljubazna te puteren pere vudara amenge. O roja china o povrces ano “vazduhos” kada znacila te chinbe bi daskako, nikerna o voces ano jek vas thaj china o voces bare brzinasa thaj bare vestinasa ano cikore dela. Samo neko pordices sine len elektricno sporetja, amo iako sine len kadala apratures, on but droma odlucinas te keraven ja se te spremizen habe ano sporeti kastenca savo but droma sine avrijal ano bakchas. Neko sporetja sine angaresa thaj, kaka anla o fakti kaj ani Kosova si pherdzi angaresa, hem kaka anla o fakti kaj amen sjamas uvek podsetime ani termolektranes Koso A thaj B save sine ani Plemetina. Koda so isto premitizam si kaj o manusha koristizna avera lafja se kodala save sicam amen ani Zapadno Evropa. O manusha habnaske, beshna ano jek kruglo astali savo chingadna “Sinja” ja se “Sofra”. O buca save keran kana kerava ( sar so si o procesi kana china povrces) keran beshindos. Pal kada obijaji ameb kana bi kerasa maro, ili haj piperja ani bari cihani beshasas bi tele, ano tepikos savo si buhjardo ano sa o kher, thaj kidjal kerla o podi but udobno.

Zahvaljujuce e bare sabriske e romnjengo save dishavde amenge lengo nacin kuvanja, sine amen bari shansa te lacharas amare tehnikes, thaj naravno ljam but receptja. Kidibor sine baro gostoprimstvo kaj amen treterinas te has pobut se so valjasajno. Palo maro nane vereme te nashalel pes odma o djuvja lena s cistinasa – kaka sine i buci e djuvjake savi kerlas efikasno piri buci. Amen dicham posebna sastojka thaj kakala sastojka amen prov drom shundsam thaj dicham, kada si o but ukusno Jogurti savo ani Zapadna Evropa nane shansa te arapcol. Koda so iznenadizas amen si o but vrstes e piperjengo save shaj arapcon ani Kosova: gudle, tate, okrugla, kodla dlga, zelenja, lole … Po harneste te vakeras, sa o piperja oblikosa thaj ukusisa.

Sine amen shanca na samo o vizitiba e familijengo zahvaljujucie bucengo amare kordinatorja, sine prijatno iznenadime spontano talasjenca o gostoprimstvo kato manusa save nikad na dikle anglal amende, niti nanas nisavi veza amenca. ko drom khere, but droma arapcjam sar chingadle ko kher jekhe familijake dobrodoslica, spremno te deljizen o kafes ili cak pere ”pita” amenca. te marenpes e chibake barijerenge, a sine zabavno nego vise phareste. iako sjamas bipendjarutne i bipendajrutne lenge, nanas duripe, nanas neprijatna situacijes an kadala neko sahaca kaj provodizam sajedno an pere kuhinjes. Kaka ceo neformalnlo, optushteno atmosvera, omogucizas amenge te ovel amen pase pogledi ano svakodnevo zivotos e porodicengo, pa cak kana bi shaj probojzasa cikoro deo kadalese. Amen smatrizasas kaj sina mane pogledi ano duhos e Plemetinako e pricenca savenca amen arachamamen katkar. Mada amrai misija sine te kidas trandionlala receptja romane, save predstavizna e romengi kultura, premitizam kaj sa kakala habe si uobicajno ko avera zajdecnicae ko gerale thaj gadje. O krejbe si nacini interkulturalno komunikacijake an poro pravo smisli, kaka si hajci so povezizla e manushen katro celo svetos ano lengo raziliciotostja, ali isto kidja cesto sar kultura, so sine ispostavime kaj si ani Plemetina. I kuhinja si taj e koegzistencijaki, e saradnjaki, e deljibaski thaj sa kaka te kdinzol kupate … than komunikacijake lefjencar, maresa thaj asajbasa.

Nadizasa amen kaj avara receptja ka doprinosizen e lache thaj inspirativne ruckojencar taj vecerencar, bash kidjal sar amen sjamas bahtale te uzivizas ani Plemetina!


Gatim së bashku në Kosovë 2013

Një peizazh i gjerë i hapur me shtëpi me tulla të shpërndara, kafshët që kullosin dhe rrugët e pluhurosura. Kosova B, me oxhaqat e saj me shirita kuq e bardh, oxhaku që nxjerr tym mund të shihet dhe ndonjëherë mund të nuhatët në çdo cep të vendit. Ja ku jemi në Plemetin, Kosovë. Shtëpia jonë për mysafirë ka tri dhoma dhe disponon një kuzhinë dhe një banjo. Me një shënim në kuzhinë, ku shkruan “lavamani nuk funksionon”, e cila na jep një ide në lidhje me pengesat që ne mund të ballafaqohemi gjatë dhjetë ditëve që do të kalojmë këtu. Dhe me të vërtetë, ka mjaft pengesa, dhe që në shikim të parë duken të jenë disi të pakapërcyeshme: pa ujë në kuzhinë, si do të gatuajm apo shpëlajm enët? Kur shohim banjon nuk është më pak shqetësuese. Informatat shtesë se ndonjëherë uji vie e ndonjëherë nuk vie, gjë që ende nuk e kemi kuptuar se kur vie dhe kur jo, nuk kontribuon në paqen tonë të brendshme… Po ta kishim ditur atëherë se të gjitha këto shqetësime do të largohen shumë shpejt për ti dhënë hapësirë shumë​ përvojave pozitive e dërrmuese të përbashkëta me të gjithë njerëzit zemër-mdhenjë dhe bujar në Plemetin …

Detyra jonë kryesore, mbledhja e recetave të popullatës lokale Rome, na çoi në familje të ndryshme, të cilët me dashamirësi hapën dyert e tyre. Duke gatuar me familjet, kemi zbuluar disa teknika që ishin risi për ne. Gratë presin perimet “në ajër”, që do të thotë pa dërrasa për prerje, duke i mbajtur ato në një dorë e me tjetrën dorë duke i prerë në copa katrore të përsosura me një shpejtësi të mahnitshme. Vetëm një pakicë e familjeve posedonin shporet elektrike, por edhe në qoftë se ata kishin një të tillë, ata duket se preferonin të përdorin shporetin për dru, i cila zakonisht ishte vendosur jashtë shtëpisë në oborr apo kopsht. Disa furra me djegie qymyri, ashtu si Kosova që është e mbushur me qymyr, një fakt që neve vazhdimisht na u kujtua nga termocentralet Kosova A dhe B të vendosura rreth Plemetinit. Ne gjithashtu pamë se familjet përdorni dyshemen në një mënyrë të ndryshme se ne evropianët perëndimorë. Njerëzit, tradicionalisht ulen në dysheme përreth një tavoline të ulët të quajtur “sinja” ose ”Sofra” për të ngrënë. Pjesë e procesit të gatimit (si prerja e perimeve) shpesh bëhen ulur në dysheme. Sipas kësaj tradite, ne do të rrahnim brumin ose qëronim speca ulur në qilim, i cili mbulon pothuajse të gjithë zonën brenda shtëpisë dhe e bën shumë të rehatshme. Duke ju falenderu durimit të madh të grave që na futën në mënyrën e tyre të gatimit, kemi pasur mundësinë e madhe për të përmirësuar teknikat tona të gatimit dhe natyrisht kemi mbledhur shumë receta të mrekullueshme. Mikpritja ishte kaq e madhë saqë ne zakonisht shërbeheshim me porcione të dyfishta nga sa ne në fakt mund të hanim. Menjëherë pas ngrënies, nuk humbej kohë dhe pastrimi kryhej – një detyrë të cilën gratë e përmbushnin në mënyrë aq të shpejtë sa që po u habitët vetëm për një moment nuk do ta shihnit fare. Ky lloj i efikasitetit të gjithëve na dha më shumë kohë për të ulur dhe pirë kafe së bashku më pas. Ne gjithashtu hasëm në përbërës të veçantë që nuk i dinim më parë, të tillë si kos shumë të shijshëm e të lëngshëm që ju ndoshta nuk mund të gjeni në Evropën Perëndimore. Gjithashtu na ka mahnitur fakti se sa lloje të ndryshme të specave ju mund të gjeni në Kosovë: të ëmbël, të djegës, të rrumbullakët, të gjatë, jeshile, të kuqë … Me pak fjalë, speca të çdo ngjyre, forme dhe shije.

Ne jo vetëm që patëm mundësinë të vizitojmë familjet duke falenderuar aranzhimeve nga koordinatorët tanë po gjithashtu patëm befasi të këndshme nga valë spontane të mikpritjes nga njerëz të cilët nuk i kishim parë kurrë më parë dhe as që kishin kurrfar lidhje me ne. Rrugës për te shtëpia jonë, ne shpesh ftoheshim në shtëpinë e një familje mikpritëse, të gatshëm për të ndarë një kafe apo edhe piten e tyre. Lufta me pengesën e gjuhëve të ndryshme ishte e bukur se sa një përpjekje shtesë. Edhe pse ne ishim të huaj për ta, nuk kishte asnjë distancë shqetësuese, asnjë situata e pakëndshme gjatë atyre orëvë që kalonim së bashku në kuzhinat e tyre. Kjo atmosferë joformale, e relaksuar na lejonte që të kemi një pikëpamje të afërt me jetën e përditshme të familjeve, dhe madje edhe në qoftë se ne mundëm të shijonim vetëm një pjesë të vogël të saj, ne mendonin se kjo ishtë thelbi i shpirtit të Plemetinit, të mëlmesuar me tregimet e njerëzve që takuam këtu. Dhe pse detyra jonë kryesore ishte që të mbledhim receta tradicionale rome, që përfaqësojnë kulturën rome, ne kuptuam se shumica e ushqimeve të gatuara janë mjaft të zakonshme në të gjitha familjet shqiptare dhe serbe. Gatim është një mënyrë e komunikimit ndërkulturor në kuptimin më të vërtët të e saj, diçka që lidh njerëzit nga e gjithë bota nëpërmjet kulturave të ndryshme, por megjithatë shpesh kulturave të ngjashme, siç edhe doli të jetë në Plemetin. Kuzhina është një vend i bashkëjetesës, duke bashkëpunuar, duke ndarë dhe duke u bashkuar … një vend i komunikimit përmes fjalëve, ushqimit dhe buzëqeshjes.

Ne shpresojmë se recetat e mëposhtme do të kontribuojnë për dreka dhe darka paqësore dhe frymëzuese, mu si ato që ne ishim të lumtur që ti gëzojmë në Plemetin!


Kuvati zajedno na Kosovu 2013

Širok pejzaž razbacanih kuća od cigala, stoke na ispaši i prašnjavih puteva. Kosovo B, termo elektrana, sa svojim crveno belim dimnjakom koji se može videti a ponekad i namirisati iz svakog ugla ovog mesta. Tamo smo mi, u Plemetini na Kosovu. Naša gostinska kuća ima tri sobe i takođe raspolaže sa kuhinjom i kupatilom. i u kuhinji poruka, “odvod vode ne radi” , što nam daje ideju o preprekama na koje ćemo nailaziti u narednih 10 dana koje ćemo provesti ovde. i stvarno, postoje puno prepreka koje se čine ne premostivim. Bez tekuće vode u kuhinji, kako ćemo kuvati i prati suđe? Pogled na kupatilo nije ništa manje smirujuć. Dodatne informacije o vodi, koje nekad ima a nekad ne, obrasci koje još ne razumemo, koji još ne utiču na naš unutrašnji mir. Kad bi smo samo znali do tad da će sve te brige biti uskoro biti uklonjene da bi ostavili dovoljno mesta za izuzetno pozitivna iskustva sa svim velikodušnim ljudima u Plemetini.

Naš glavni zadatak, sakupljanje recepata od lokalne romske populacije, vodilo nas je različitim porodicama, koji su bili dovoljno ljubazni i otvore svoja vrata za nas. Kuvanjem sa ovim porodicama, otkrili smo nekoliko tehnika kuvanja koje su bile nove za nas. Zene bi sekle povrće u “vazduhu” bez daske za sečenje, nego držeći u jednoj ruci a drugom seći neverovatnom brzinom i preciznošću. Samo je nekoliko porodica imalo električnu rernu, ali iako su je imali izgledalo je da preferiraju da koriste rerznu iz šporeta na drva, koji je inače uglavnom bio postavnjen napolju ispred kuće. Neki koriste ugalj za to, pošto je Kosovo puno uglja, činjenica na koju nas stalno podsećaju termoelektrane Kosovo A i B koje se nalaze pored Plemetine.

Takođe smo primetili da porodice pod u svojim kućama na različite načine nego što smo mi zapadnjaci navikli. Za jelo, ljudi tradicionalno sede na podu oko niskog stola zvanim “sinja” ili “sofra”. Delovi kuvanja (kao što je seckanje povrća) se takodje ponekad radi na podu. Sudeći po ovom običaju, mesili bi testo u sudu sedeći na tepih, koji pokriva skoro ceo pod i čini ga udobnim. Zahvaljujući neverovatnom strpljenju žena koje su nas upoznale sa njihovim načinom kuvanja, imali smo priliku da poboljšamo naše veštine kuvanja, i naravno, sakupili mnoštvo predivnih recepata. Gostoprimstvo je bilo divno gde smo uglavnom dobijali duplo veće porcije nego sto mozemo pojesti. Odmah nakon jela, bez gubljenja vremena pranje sudova je počelo, što su žene tako brzo da ako bi se zaneli makar na tren, propustili bi ceo proces pranja sudova. Va vrsta efikasnosti nam je dala još malo vremena da popijemo kafu posle svega. Takođe smo bili upoznati sa posebnim sastojcima za koje pre nismo znali, kao veoma ukusan težni jogurt koji verovarno nemožemo naći u zapadnoj Evropi. Takođe nas je zapanjilo koliko vrsta paprika možete naći na Kosovu: slatke, ljute, okrugle, dugačke, zelene, crvene… ukratko, paprika svih oblika, boja i ukusa.

Ne samo da smo imali prilika da posetimo porodice koji su naši koordinatori uredili, nego smo bili i prijatno iznenađeni spontanim talasima gostoprimstva drugih ljudi, koji nas nikad pre toga nisu videli ili imali išta sa nama. Na putu za našu kuću, često smo bili pozvani u domove ljudi, željni da sa nama podele kafu ili pitu. Boreći se sa jezikom je više bila zabava nego prepreka. Iako smo za njih stranci i neznanci, nije bilo uznemiravajuće daljine niti nelagodnih trenutaka tokom nekoliko sati provedenim u njihovim kuhinjama. Ova cela neformalna, opuštena atmosfera nam je dozvolila da vidimo izbliza svakodnevnicu ovih porodica, i iako smo mogli okusiti samo mali deo toga, osećali smo da imamo pogled na pravi Plemetinski duh, začinjenim pričama ljudi koje smo upoznali ovde. Iako je naš glavni cilj bio da prikupimo tradicionalne romske recepte, predstavljajući romsku kulturu, pronašli smo da se većina ovih jela česta i po albanskim i srpskim domaćinstvima. Kuvanje je vrsta interkulturalne komunikacije u svom najčistijem obliku, nešto što povezuje ljude širom sveta iako su drugačiji, ali opet nekad tako sličnih kultura, kao što je bio i slučaj u Plemetini. Kuhinja je mesto koegzistencije, saradnje, deljenja i druženja, mesto komunikacije kroz reči, hranu i osmehe.

Nadamo se da će ovi recepti doprineti inspirativnim ručkovima i večerama kao onima u kojima smo mi uživali u Plemetini!



Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in: Logo

You are commenting using your account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s